Koruyucu Ailelik Sistemi - Nasıl Koruyucu Aile Olunur?

Öz ailesinde uzun süreli veya bir müddet için bakımı normal şartlarda gerçekleşemeyecek çocukların selameti için verildiği geçici aileye, koruyucu aile (Pflegeeltern) denir.

SGB VIII, 33. maddeye göre çocuğun koruyucu aileye alınması süreli veya süresiz olabilir ve alınmasında çocuğun yaşı ve şahsi durumunun dikkate alınması gerekir. Çocuk ve velileri koruyucu ailenin seçiminde söz sahibidirler. SGB’nin 5. Maddesi 8. fırkası gereğince çocuk ve ailesinin, destekleme hizmetinin şekli hususunda fikirlerinin dikkate alınması gerekir. İstek ve arzuların gerçekleştirilebilirliği pratikteki uygulamalara bağlıdır.

Çocuğun himaye altına alınması, çocuk ve aile bağlarının tamamen kopması anlamına gelmez. Gençlik Dairesinin vazifesi, çocuk ve gencin koruyucu ailede kaldığı sürede, çocuğun öz ailesinin durumunu çocuğun geri dönmesine elverişli hale getirmektir. Bu nedenle pratikte öz ailede bakılamayacak olan çocuk için öncelikle akrabalara teklif yapılmaktadır. Akrabalar koruyucu aile olma özelliklerine sahip değilse aynı dil ve kültürden aileler aranmakta, bu da bulunamıyorsa çocuk en uygun yabancı bir aileye verilmektedir.

Öz aile ile birlikte hedef ve yardım planı yapılması gerekir. Belirlenen hedeflere belirli bir sürede ulaşılması gerekir. Koruyucu ailenin bu sürece dâhil edilmesi, çocuğun ve öz ailesinin huzur ve iyiliği içindir.

Eğer öz ailedeki hayat ve eğitim şartları kalıcı olarak düzeltilemiyorsa, çocuğun/gencin iyiliğine ve gelişimine imkân sağlayan uzun vadeli bir çalışma yapılması gereklidir.

Himaye her zaman çocuğun öz ailesine dönmesi ile bitmeyebilir. Geri dönüş mümkün görünmediği takdirde, Gençlik Dairesinin veya Aile Mahkemesinin kararı doğrultusunda, çocuk yaşına göre bir kuruma, yetiştirme yurduna veya süresiz olarak koruyucu aileye verilir.

Yetiştirme yurtları, daha ziyade Çocuk ve Gençlik Yardımı sunan sivil ve resmen tanınmış kuruluşlar tarafından idare edilir. Koruyucu aile kazanımı ise öncelikli olarak Gençlik Dairesinin görevi olmakla beraber, bu görevi bahsi geçen sivil kuruluşlara da devredebilir veya birlikte çalışabilir.

Koruyucu aile olmak isteyenler aşağıda sayılacak standart koşulları dikkate almak zorundadırlar. Ancak bu temel şartları yerine getiren her aile doğrudan koruyucu aile sayılmaz. Bu süreçte aile üyeleri ile görüşmeler yapılır ve seminerlere davet edilir. Ancak bundan sonra ailenin koruyucu aile statüsü elde edip etmeyeceği belli olur. Kısaca her koruyucu aile belli bir yeterlilik sınavından geçer.

KORUYUCU AİLE Olmak İçin Başvuru Süreci

Koruyucu aile olmak için öncelikle yazılı bir adaylık başvurusu yapılır (Bewerbung). Adaylık başvuru formu, bağlı bulunulan Gençlik Dairesi’nden talep edilir.

Adaylardan (eşlerin her birinden olmak üzere) hayat hikâyesini yansıtan bir öz geçmiş (Lebenslauf) istenir. Buna ek olarak çocukluk, eğitim ve aile hakkında sorular yöneltilebilir.

Yazılı başvuru sürecinde adaylardan aşağıdaki belgeler istenir:

• İyi hal belgesi (Führungszeugnis): Bu şekilde çocuklarla alakalı suç işlemiş olanların baştan elenmiş olmaları sağlanır.

• Sağlık Karnesi (Attest): Koruyucu aile adayı velilerin bulaşıcı ve tehlikeli hastalıkları olmadığı saptanır.

• Gelir belgesi ile mutat bir gelirin varlığı tespit edilir. Alt-üst gelir sınırı olmasa da, asıl olan ailenin geçiminde bakım parasına muhtaç olmamasıdır. Burada Hartz IV şartları belirleyici olabilir.

• Okul- ve meslek karnesi mutat bir gelirin altyapısı ve ekonomik bir güvence hakkında bir kanaat verir.

Gençlik Dairesi, okul, öz aile ve diğer hizmet kurumları ile ortak çalışmaya hazır ve elverişli olmak koruyucu aile olmanın olmazsa olmaz şartlarındandır. Buna çocuğun selametini ve iyiliğini düşünmek dâhildir.

Önemli bir ölçüt de Almancaya hâkim olmaktır. Koruyucu aileler çocuğun her ihtiyacından sorumlu olacağından, Almanca dilini bilmeleri gerekli görülür. Kurumlarla iletişim için gerekli olan dilin hangi seviyede olacağı ve yeterli olup olmadığının belirlenmesi, yerel Gençlik Dairelerinin inisiyatifindedir.

Koruyucu aile olarak tanınmak için önemli bir diğer kıstas da öz ailenin kabulü ve onlarla ortak çalışabilmektir. BGB’nin 1684. Maddesinin 2. fırkası veliler ve koruyucu ailenin çocuğun herhangi bir tarafa olan ilişkisini zedeleyici tavırlardan uzak durmalarını öngörür. Her iki tarafın da görevi çocuğun sağlıklı bir iletişim oluşturmasına katkı sağlamaktır.

Koruyucu ailelerin yerine getirmesi gereken diğer iki koşul da geliştirici eğitim faaliyetlerine katılmak ve tavsiye ve yardımlara açık olmaktır. Hedef koruyucu aileyi çocuğun sağlıklı gelişiminde desteklemek ve oluşabilecek problemleri önceden önlemektir. Aynı şekilde değerlendirme görüşmelerinde elde edilen başarı ve zorluklar, bir yardım planı kapsamında görüşülür.

Başka bir ölçüt de ailenin barınma durumu ile alakalıdır. Gençlik Daireleri, himaye altına alınacak çocuğun yeterli bir yaşam/barınma mekânına sahip olmasını denetler. Çocuğun özel odasının olup olmaması konusunda Gençlik Daireleri arasında farklı görüşler vardır. Ancak genel olarak çocuğun yaşının ilerlemesi ile kendisine has bir odaya sahip olması gerektiği konusunda fikir birliği mevcuttur.

Koruyucu ailede aranan özellikler

Yukarıda sayılan temel şartlar haricinde himaye altına alınan çocuğa doğru muamele de ayrı bir öneme sahiptir. Koruyucu ailelerin temel özellik ve sıfatları çocuğun selameti ve sağlığı açısından incelenir.

Çocuğa karşı muamele, bebeklik ve daha sonraki dönemlerde özel bir hassasiyeti zorunlu kılar. Öz ailesinden alınmak zorunda kalınan çocukların yaşamış oldukları zorluklar ve belki de travmalara ilaveten, kendi ailesinden alınıp koruyucu aileye verilme süreçleri de bir başka travma durumu oluşturabilir. Bu nedenle, himaye altına alınan çocuğun, koruyucu ailede göreceği muamele ve bu aile ile ilişkisi, itina gerektiren bir durumdur.

Bu zor vazife ve süreci başarabilmek için, genelde koruyucu ailenin sahip olması gereken özellikler şunlardır:

• Empati ve duyarlılık

• Duygusal ilgi gösterebilme ve duygusal denge

• Beklenmedik tavır ve reaksiyonlarda hoşgörü

• Sabır ve dayanıklılık

• Ortak çalışabilme kabiliyeti

• Açık olmak ve fikir yürütme becerisi

• Eleştiri ve tartışma kültürü

Korunma Süreleri

Pratikte çocuk ve gençlik yardımında tam gün bakımın üç şekli mevcuttur: İhtiyaç oldukça bakım (Bereitschaftspflege), geçici bakım (Kurzzeitpflege) ve süresiz bakım (Dauerpflege). Bunların yanında Gençlik Dairesine göre değişen modeller olabilir.

Himayeye hazır olduğunu bildiren aileler bunlardan kendilerine en uygun olanı seçebilirler. Bakım modeli konusunda koruyucu aileler özgür olmakla birlikte, uzmanlardan bilgi ve destek alabilirler.

‘İhtiyaç oldukça bakım’ çocuğun öz ailesine dönüp dönmeyeceği belli olmadığından koruyucu ailenin, bakımı belli/sınırlı bir süre üstlenmeye hazır olması demektir. Normal şartlar altında bu durumda bakım süresi altı ayı geçmemesi gerekse de, istisnai durumlarda bu vakit aşılabilir.

Bu modelde koruyucu ailenin isteğine bağlı olarak her yaşta çocuk veya yeni doğan çocuk (eğer hamilelik süresince alkol ve madde tüketimi söz konusu olup) himayeye alınabileceğinden koruyucu ailenin hazırlıklı olması, çocuk maması, elbisesi ve bezi vs. bulundurması gerekir. Bakım, küçük yaşta çocuğun durumu netleşene kadar sürer.

Geçici bakımdan anlaşılan çocuğun koruyucu ailede belirlenmiş bir süre kalması ve bu süreden sonra öz ailesine geri dönmesidir. Örnek olarak çocuğun yalnız tek bir velisi varsa ve bu da hastanede kalma durumu gibi sebeplerden çocuğa bakamıyorsa ve bakacak yakın akraba da yoksa çocuk geçici bir süre koruyucu aileye verilir.

Sürekli bakım modelinde çocuğun görülen süreçte öz ailesine dönmesi mümkün değildir. Bazı durumlarda tehlike oranını göz önüne alarak mahkeme geri dönüşü süresiz olarak engelleyebilir. Eğer geri dönüş mümkün görünüyorsa sürekli bakım zaman olarak belirlenebildiği gibi, duruma göre belirsiz de olabilir. Bu durumda 18 yaşına kadar (ihtiyaca göre daha fazla) çocuk/genç koruyucu ailenin himayesi altında kalır.

Sürekli bakımın özel bir şekli de ‘eğitim yerleri’nde (Erziehungsstelle) olur. Bunların isimleri Gençlik Dairelerine göre değişebilir. Bu kurumlar çocuğa aile hayatı yaşatmayı sağlamak ister. Bu gruptaki çocuklar koruyucu ailelerin bakımında zorlanacağı bedensel/zihinsel engelli veya öz aileleri ciddi risk potansiyeli taşıyan çocuklardır. Bu özel durum gereği bu hizmeti vermek isteyen kurumların resmi ‘eğitim yeri’ olarak tanınması bakıcıların yüksek seviyedeki pedagojik ve psikolojik vasıflarına bağlıdır.

Koruyucu aileye verilen destekler

Koruyucu aile, bakım öncesi ve esnasında Gençlik Dairesinden eğitim hususunda bilgi ve destek alma hakkına sahiptir. Bunun için müracaat ederek ihtiyaca göre yardım talep edebilir. Çocuğun durumuna göre özel destekler söz konusu olabilmektedir. Bu desteklerde koruyucu aile için herhangi bir maddi külfet oluşmamakta, Gençlik Daireleri oluşan masrafları üstlenmektedir.

Koruyucu aile maddi destek – bakım parası/ücreti – alma hakkına da sahiptir. Verilecek desteğin tutarı Almanya genelinde farklı olup Gençlik Dairelerince belli prensiplere göre verilmektedir. Genel olarak bakım parası çocuğun yaşına göre üç dereceye göre verilmekte ve temel ihtiyaç tutarı (Grundbedarfssatz bzw. Pauschalbetrag) ile eğitim masraflarından oluşmaktadır.

Aylık bakım parasının yanında bir sefere mahsus ödemeler de yapılabilmektedir. Bunlar bakım için gerekli alt yapı desteği, önemli şahsi sebepler, okul başlangıcı ve tatil vs. için olabilmektedir.

Çocuğun sigortası öz ailesi üzerinden yürüyebileceği gibi, öz ailesinin izni ile koruyucu ailenin ‘aile sigortasına’ dâhil edilebilir. Çocuk tam gün eğitime (kreş gibi) verildiği takdirde, Gençlik Dairesi bunun masrafını üstlenir.

Gelişiminde ciddi sıkıntılar bulunan çocuklarda, hem temel ihtiyaçlarda hem de bakım ve eğitimle alakalı hususlarda daha yüksek masraflar olabilir.

Örnek: Karlsruhe Gençlik Dairesi

Aşağıdaki tabloda Karlsruhe’deki bakım parasının miktarını görmek mümkündür. Bu tutarlar Eyalet Gençlik Dairelerinin ve Eyalet Kurumlarının ölçülerine göre hesaplanmakta ve eyaletlerde hatta belediyelerde farklılıklar gösterebilmektedir.

Örnek: Köln (Nordrhein Westfalen)

Kuzey Ren Vestfalya’da temel ödeme ve eğitim masraflarının tutarı Aile, Çocuk, Gençlik, Kültür ve Spor Bakanlığının genelgesine dayanmaktadır:

Örnek: Berlin

Berlin Eğitim, Gençlik ve Bilim Senatosunun belirlemelerine göre temel ödeme ve eğitim masrafları aşağıdaki tabloya göredir:

Koruyucu ailenin hakları

Koruyucu aileler çocuğun yaşı, cinsiyeti veya geçmişi ile alakalı konularda seçme hakkına sahiptirler. Nihai karardan önce koruyucu aile çocukla tanışır ve böylece kendisine uyup uymadığı hususunda karar verebilir. Ancak koruyucu aile, Gençlik Dairesi ve duruma göre söz konusu sosyal kurum mutabık olurlarsa, çocuk bu aileye verilir.

Çocuğun himaye altında kalma süresi hususunda da koruyucu ailenin görüşü alınır. Bakım süreli olarak ön görüldüğü takdirde, öz ailenin durumu analiz edilir, durumu yetersiz görüldüğü takdirde çocuğun selameti için süresiz tam bir bakımın daha iyi olup olmadığı araştırılır. Çocuğun öz ailesine geri dönmesi durumunda koruyucu aile çocuk ile irtibatını - eğer uzun bakım süresinde sıkı bir bağ oluşmuş ise - devam ettirebilir. Hatta Aile Mahkemesi çocuğun koruyucu ailede uzun süre kalmış olmasını göz önünde bulundurarak, öz aile çocuğu istese dahi, çocuğun koruyucu ailede kalmasına karar verebilir.

Koruyucu aile herhangi bir sebepten dolayı bakımı bitirebilir. Buna çocukla ilgili zorluklar veya şahsi durumlar sebep olabilir.